Każde dziecko przeżywa okresy złości, lęku, smutku lub trudności z przystosowaniem się do zmian. Pojedynczy wybuch emocji, gorszy tydzień w szkole czy przejściowa niechęć do rozmowy nie muszą oznaczać problemu psychicznego. Konsultację z psychologiem warto rozważyć wtedy, gdy zmiana utrzymuje się przez dłuższy czas, nasila się albo wyraźnie utrudnia dziecku funkcjonowanie w domu, szkole lub relacjach.
Nie trzeba czekać, aż sytuacja stanie się bardzo poważna. Spotkanie z psychologiem dziecięcym może służyć zarówno diagnozie trudności, jak i uzyskaniu przez rodziców wskazówek dotyczących wspierania dziecka.
Jak odróżnić przejściowy kryzys od problemu wymagającego pomocy?
W ocenie sytuacji liczą się cztery elementy:
- czas trwania objawów,
- ich nasilenie,
- częstotliwość występowania,
- wpływ na codzienne życie dziecka.
Według zaleceń NIMH warto szukać profesjonalnej pomocy, gdy zmiany emocjonalne lub zachowania trwają przez kilka tygodni, powodują cierpienie dziecka albo rodziny lub utrudniają funkcjonowanie w szkole, w domu i wśród rówieśników.
Istotna jest również zmiana względem wcześniejszego sposobu funkcjonowania. Jeżeli dziecko zawsze potrzebowało czasu na oswojenie się z nową sytuacją, nie musi to oznaczać zaburzenia. Większą uwagę powinno zwrócić nagłe wycofanie dziecka, które wcześniej chętnie spotykało się z rówieśnikami, albo gwałtowny spadek wyników u ucznia, który dotychczas radził sobie stabilnie.
Jakie sygnały mogą wskazywać, że dziecko potrzebuje psychologa?
Powodem do konsultacji mogą być utrzymujące się zmiany nastroju i zachowania, między innymi:
- częsty smutek, płaczliwość lub drażliwość,
- wycofanie z kontaktu z rodziną i rówieśnikami,
- utrata zainteresowania zabawą lub dotychczasowymi pasjami,
- silne lęki i unikanie określonych miejsc lub sytuacji,
- gwałtowne wybuchy złości,
- agresja wobec innych albo siebie,
- trudności z koncentracją i nauką,
- częste konflikty w szkole,
- problemy ze snem lub powtarzające się koszmary,
- wyraźna zmiana apetytu,
- regres, czyli powrót do zachowań typowych dla wcześniejszego etapu rozwoju.
Objawy psychiczne u dzieci mogą wyglądać inaczej niż u dorosłych. Dziecko nie zawsze potrafi powiedzieć, że przeżywa lęk, przytłoczenie lub poczucie bezradności. Napięcie może ujawniać się poprzez zachowanie, dolegliwości fizyczne albo trudności szkolne. Utrzymujące się i nasilone objawy, które wpływają na funkcjonowanie dziecka, wymagają oceny specjalisty.
Bóle brzucha i głowy – czy mogą mieć podłoże emocjonalne?
Nawracające bóle brzucha, głowy, nudności lub uczucie ucisku mogą nasilać się w sytuacjach stresowych. Nie należy jednak od razu zakładać, że są wyłącznie objawem emocjonalnym. Pierwszym krokiem powinna być konsultacja z lekarzem i wykluczenie przyczyn somatycznych.
Gdy badania nie wskazują na chorobę fizyczną, a dolegliwości regularnie pojawiają się przed szkołą, sprawdzianami, spotkaniami z określonymi osobami lub innymi trudnymi sytuacjami, warto rozważyć konsultację psychologiczną. Psycholog może pomóc ustalić, czy objawy są powiązane z lękiem, stresem, konfliktami rówieśniczymi lub przeciążeniem.
Kiedy trudności szkolne wymagają konsultacji?
Gorsza ocena sama w sobie nie jest powodem do rozpoczęcia terapii. Niepokój może wzbudzić nagły i długotrwały spadek wyników, odmowa chodzenia do szkoły, częste bóle brzucha przed lekcjami, problemy z koncentracją albo silne reakcje emocjonalne związane z nauką.
Warto też zwrócić uwagę na sytuację społeczną dziecka. Brak przyjaciół nie zawsze oznacza problem, ponieważ dzieci różnią się potrzebą kontaktu. Konsultacji może natomiast wymagać dziecko, które bardzo chce nawiązywać relacje, ale nie potrafi ich utrzymać, często doświadcza odrzucenia, jest prześladowane albo samo reaguje agresją.
Jak rozmawiać z dzieckiem o wizycie u psychologa?
Psychologa nie należy przedstawiać jako osoby, która ma „naprawić” dziecko lub ukarać je za trudne zachowanie. Warto powiedzieć, że jest to specjalista pomagający zrozumieć emocje, myśli i sytuacje, z którymi trudno sobie samodzielnie poradzić.
Młodszemu dziecku można wyjaśnić, że podczas spotkania będzie mogło rozmawiać, rysować lub bawić się. Nastolatkowi warto przekazać, że konsultacja ma stworzyć bezpieczną przestrzeń do rozmowy, a nie służyć przesłuchiwaniu czy ocenianiu.
Dobrze unikać składania obietnic, których rodzic nie może zagwarantować, na przykład zapewnienia, że psycholog na pewno nie przekaże żadnej informacji. Zasady poufności powinny zostać jasno omówione przez specjalistę, z uwzględnieniem wieku dziecka i sytuacji związanych z zagrożeniem jego bezpieczeństwa.
Jak wygląda pierwsza wizyta u psychologa dziecięcego?
Pierwsze spotkanie często odbywa się z samymi rodzicami lub opiekunami. Psycholog zbiera informacje o rozwoju dziecka, sytuacji rodzinnej, zdrowiu, funkcjonowaniu w szkole oraz okolicznościach pojawienia się problemu.
Kolejne spotkania mogą obejmować rozmowę z dzieckiem, obserwację, zabawę diagnostyczną albo wykorzystanie odpowiednich narzędzi psychologicznych. Jedna konsultacja nie zawsze wystarcza do pełnego rozpoznania sytuacji.
Po zakończeniu wstępnej oceny psycholog może zaproponować konsultacje rodzicielskie, psychoterapię dziecka, terapię rodzinną, trening umiejętności społecznych lub dalszą diagnostykę. W niektórych przypadkach wskazana jest również konsultacja z psychiatrą dziecięcym, pediatrą, neurologiem, logopedą lub pedagogiem.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Natychmiastowej reakcji wymagają sytuacje, w których dziecko:
- mówi o chęci odebrania sobie życia,
- podejmuje zachowania samobójcze,
- celowo się okalecza,
- zagraża zdrowiu lub życiu innych,
- doświadcza przemocy,
- ma objawy utraty kontaktu z rzeczywistością,
- znajduje się w stanie silnego pobudzenia, którego opiekun nie potrafi bezpiecznie opanować.
W takiej sytuacji nie należy czekać na standardowy termin konsultacji. Trzeba skontaktować się z numerem alarmowym 112, pogotowiem ratunkowym albo zgłosić się do najbliższego miejsca udzielającego pilnej pomocy psychiatrycznej. NIMH podkreśla, że zachowania zagrażające dziecku lub innym wymagają natychmiastowej interwencji.
Psycholog dziecięcy w Poznaniu – czy trzeba mieć pewność, że dziecko ma problem?
Rodzic nie musi samodzielnie wiedzieć, co jest przyczyną zmiany zachowania. Konsultacja służy właśnie temu, aby uporządkować obserwacje, ocenić rozwój dziecka i ustalić, czy potrzebna jest dalsza pomoc.
Wczesne rozpoznanie trudności może ograniczyć ich wpływ na naukę, relacje i codzienne funkcjonowanie. Pomoc psychologiczna nie oznacza automatycznie długiej terapii. Czasem wystarczy kilka konsultacji z rodzicami, zmiana sposobu reagowania na zachowanie dziecka lub współpraca ze szkołą. W innych sytuacjach korzystna będzie regularna psychoterapia.
Jeżeli zachowanie lub emocje dziecka budzą Twój niepokój, możesz umówić konsultację z psychologiem dziecięcym w Pracowni Kreska w Poznaniu. Spotkanie pozwoli ocenić sytuację i ustalić dalszy sposób postępowania.