Współcześnie, przeglądając popularne platformy, zanurzamy się w rzeczywistości, w której codzienna aktywność w mediach społecznościowych stanowi integralny element funkcjonowania społecznego i emocjonalnego. TikTok, Instagram i YouTube to nie tylko źródła rozrywki, ale także narzędzia kształtujące sposób postrzegania siebie i otaczającego świata. Coraz więcej badań wskazuje, że intensywne korzystanie z tych aplikacji może mieć istotny wpływ na zdrowie psychiczne – zarówno pozytywny, jak i negatywny.
Samoocena a idealizowany obraz rzeczywistości
Jednym z najbardziej znaczących obszarów oddziaływania mediów społecznościowych na psychikę zarówno dorosłych jak i młodzieży jest samoocena. Aplikacje takie jak Instagram i TikTok promują estetycznie dopracowane treści, które często przedstawiają nierealistyczny obraz życia – perfekcyjne ciała, luksusowy styl życia, ciągłe sukcesy i idealne relacje międzyludzkie. Porównywanie się z tymi obrazami może prowadzić do:
- Obniżenia samooceny, szczególnie u nastolatków w okresie kształtowania tożsamości;
- Rozwoju zaburzeń obrazu ciała, takich jak dysmorfofobia;
- Wzrostu presji społecznej związanej z wyglądem, statusem czy „osiągnięciami”.
Badania opublikowane w „Journal of Youth and Adolescence” wykazały, że codzienne przeglądanie treści „idealnego życia” na Instagramie zwiększa poczucie niezadowolenia z siebie, szczególnie wśród dziewcząt w wieku 13–18 lat.
Iluzja bliskości i lęk przed odrzuceniem
Media społecznościowe oferują szybki dostęp do kontaktów społecznych, ale często zastępują autentyczne relacje powierzchowną komunikacją online. Zjawiska takie jak:
- FOMO (fear of missing out) – lęk przed pominięciem wydarzeń, w których uczestniczą inni,
- Ghosting – nagłe urwanie kontaktu bez wyjaśnienia,
- Porównywanie liczby obserwujących, polubień i komentarzy,
mogą prowadzić do zaburzeń w budowaniu stabilnych i satysfakcjonujących relacji interpersonalnych. Młodzież, szczególnie w okresie adolescencji, wykazuje większą wrażliwość na ocenę społeczną i potrzebę akceptacji, a media społecznościowe wzmacniają te potrzeby do poziomu, który może wywołać napięcie emocjonalne.
Wzrost poziomu lęku i depresji
Coraz więcej badań wskazuje na związek między intensywnym korzystaniem z mediów społecznościowych a zwiększonym poziomem lęku, depresji i bezsenności. Długie godziny spędzane przed ekranem, ekspozycja na negatywne treści (m.in. cyberprzemoc, mowę nienawiści, porównywanie się z influencerami), a także nieregularny rytm dnia wpływają na pogorszenie ogólnego dobrostanu psychicznego.
Według raportu amerykańskiego CDC z 2023 roku, ponad 40% nastolatków zgłaszało uczucie smutku i beznadziei przez dłuższy czas, a jedną z najczęściej wskazywanych przyczyn było oddziaływanie treści w mediach społecznościowych.
Kiedy media mogą pomagać?
Nie sposób jednak pominąć pozytywnych aspektów korzystania z mediów społecznościowych. Mogą one w szczególności być przydatne dla osób, które budują tożsamość i szukają grup wsparcia, dzieląc się przy tym emocjami i twórczością, rozwijając jednocześnie poczucie przynależności. Warto wziąć pod uwagę dostęp do edukacyjnych treści (w tym, związanych z edukacją psychologiczną) np. na YouTube czy TikToku.
Warunkiem jest jednak świadome i zrównoważone korzystanie z mediów, wsparte edukacją cyfrową i emocjonalną
Coraz więcej specjalistów prowadzi swoją działalność w internecie rozpowszechniając merytoryczne treści, a dzięki odpowiednim działaniom algorytmu niektórych platform, możemy nakierować wyświetlanie konkretnej dziedziny filmów na częstsze ich wyświetlanie.
Jak wspierać młodzież?
W trosce o zdrowie psychiczne młodych ludzi ważne są działania profilaktyczne i edukacyjne:
- Rozmowy z dziećmi i nastolatkami o treściach w mediach społecznościowych – wspieranie w krytycznym ich odbiorze.
- Wzmacnianie kompetencji emocjonalnych – nauka rozpoznawania i wyrażania emocji.
- Wprowadzenie higieny cyfrowej – wyznaczanie granic czasowych, detoks cyfrowy, dbanie o sen i aktywność fizyczną.
- Wspieranie rozwoju relacji poza siecią – budowanie silnych więzi w rodzinie i środowisku rówieśniczym.
- Dostęp do pomocy psychologicznej – w razie pojawienia się objawów depresji, lęku czy obniżonej samooceny.
